Een literaire analyse van het boek

Een literaire analyse vanuit het standpunt van trauma studies (notities uit Engelse literatuur aan de UGent):
Contemporary American Literature
Postmemory & Postmodern
Third Generation Jewish American Trauma Narratives

In tegenstelling tot zijn eerste boek (Everything is Illuminated) kreeg J.S.Foer veel negatieve kritiek op dit boek o.w.v. de speelse aanpak

- qua vorm: onconventioneel (foto's, typografie)

- qua thema: belangrijk trauma van de 21ste eeuw

Misschien was het trauma van de gebeurtenissen nog te recent?

Ovid, Metamorphoses, Book VI

“[Foer’s] development as a writer was shaped less by his parents and by his genetic endowments, less even by the novelists and poets he loves, than by a single event: the Explosion, as he calls it.”
    Deborah Solomon

“I asked him if the skin was pealing from my face. He said no. I asked him again. He said no. I remember making him promise”

“I remember large peels of skin hanging loosely from his body. I remember the bright pink of the exposed flesh. His hair had been singed. I smelled it. His fingernails were missing. Had they melted? He was flailing wildly. Two firemen were holding down his shoulders, and two his ankles. He looked directly at me, but I don’t know if he saw me. He screamed, but no sound came out”

Normaal gezien is de derde generatie een indirecte getuige van het trauma. J.S. Foer maakte in zijn kindertijd ook een trauma mee, net zoals het hoofdpersonage. Daardoor is hij zich zeer bewust van het effect van trauma's en is hij erdoor geobsedeerd in zijn boeken.

J.S.Foer werd hierover geïnterviewd door Deborah Solomon. Op zijn 8 jaar ging hij naar een Summer Class. Het was chemieles en de leraar toonde hoe je vuurwerk maakt, maar het liep fout af. Hij ging naar het toilet en er was een ontploffing, waarbij 2 kinderen gewond raakten (waaronder de beste vriend van Foer). Zelf had hij tweedegraads brandwonden op zijn gezicht en handen. Dit was een traumatiserende ervaring. Foer heeft er nooit over gepraat of geschreven tot dit interview en een autobiografisch artikel over hem. Dit trauma uit zijn kindertijde beïnvloedde de titels van zijn boeken.

Dit komt duidelijk terug in passages in het boek:

p. 211: "We ran out of the cellar..."

p. 187: "... When I became conscious again..." (op zoek naar haar dochter)

Jonathan Foer

“Every invention of his is an act of trying to fill in a hole.”
           Foer (R. Birnbaum interview)

In zijn beide boeken gaat het over een ontgoochelende zoektocht, een queeste, maar wordt er iets anders ontdekt dan dat waar ze naar op zoek waren. De jongen verloor zijn vader en wordt verpletterd door schuldgevoel: hij heeft de telefoon niet opgenomen toen zijn vader belde vanuit de brandende torens. Hij heeft dit verdrongen, de 6 voicemailberichten komen doorheen het boek terug: p. 14-15, p. 69, p. 168, p. 207, p. 280, p. 301. Hij kan dit traumatiserende "verraad" niet achter zich laten, dus geeft hij zichzelf blauwe plekken en vindt hij gekke dingen uit bv. skyscrapers onder de grond, om zichzelf tot rust de brengen (vroeger deed zijn vader dat). Hij vult de leegte in zichzelf met uitvindingen (hij vindt ook verhalen uit).

“history, like trauma, is never simply one’s own, that history is precisely the way we are implicated in each other’s traumas”
  (Caruth, Unclaimed Experience 25).


Niet alleen Oscar heeft zijn vader verloren: alle karakters in het boek hebben een dierbare verloren: de grootmoeder haar zus en ouders en de grootvader zijn vrouw in Dresden. Ze reenacten dat verlies letterlijk in hun appartement: p. 110: "The creation of nothing places".


Oscar ontdekt de sleutel "Black": het begin van een zoektocht door New York. Hij gelooft dat dit hem toegang zal geven tot het verleden van zijn vader. Maar dit leidt hem enkel naar het trauma van iemand anders (een zoon die zijn vader verloren heeft). Doordat Oscar en deze zoon elkaar ontmoeten en ze beiden hun vader verloren hebben, triggert dit dat Oscar zijn geheim vertelt en voor de eerste keer om vergeving vraagt. Hun eigen trauma is onbereikbaar, maar dat van een ander kan bloot gelegd worden.


Foer benadrukt de onmogelijkheid om een traumatisch verleden te vatten en de onbereikbaarheid van het verleden. Verschillende personages zijn letterlijk doofstom (kunnen niet praten): de grootvader gebruikt notitieboekjes en tattoes. De grootmoeder probeert haar verhaal op te schrijven, maar door haar slechte ogen ziet ze niet dat er geen lint zit in de typemachine (deze lege pagina's worden weergegeven in het boek p. 176). Was dit bewust of niet? Misschien deed ze alsof ze schreef en duwde ze enkel op de spatiebalk? De grootvader probeert ook zijn verhaal op te schrijven maar raakt zonder papier, dus wordt de tekst compacter: het zwart (Black) waar Oscar naar op zoek was: p. 281. Allemaal wanhopige pogingen om het traumatisch verleden op te schrijven.


Ze gaan op zoek naar alternatieve manier van communicatie, maar deze falen ook. bv. Oscar codeert een boodschap in een kralenketting, maar de man kan deze niet ontcijferen. Wanneer hij de doodskist van zijn vader opgraaft, is deze gevuld met brieven die de grootvader hem wou sturen, maar nooit heeft gedaan. Oscar creëert een codetaal via de telefoon, maar zijn grootmoeder kan het niet ontcijferen.

Myth of Philomela à Ovid’s Metamorphoses (dit boek wordt ook uit de plank genomen in Dresden)

~ Procne X Tereus (king of Thrace); son: Itys

De nadruk op alternatieve manieren van communicatie komt uit deze mythe. Bij wijze van fantasie recreëert hij de oorsprong waar hij zelf geen toegang tot heeft.
De zus van Philomela, Procne, trouwt met Tereus en ze krijgen een zoon, Itys. Ze gaan naar het koninkrijk Trace, waar ze eenzaam wordt en het gezelschap vraagt van haar zus Philomela, die in Athene woont. Tereus gaat akkoord, maar voelt zich aangetrokken tot Philomela. Hij sleept haar naar een hut in de bossen en verkracht haar brutaal. Zij smeekt hem om haar leven te beëindigen, zoniet dreigt ze het aan iedereen te vertellen. Hij weigert, maar snijdt haar tong af en sluit haar op in de hut. Zij weeft het verhaal in tapijt (net zoals Oscar zijn geheim in een kralenketting) en geeft het aan haar zus. Ze communiceren dus via kunst. Zij bevrijdt haar zus en doodt zijn zoon, snijdt hem in stukken en kookt er een maaltijd van. Ze ontsnappen aan Tereus door te transformeren in vogels: Proche wordt een nachtegaal, Philomela een zwaluw.

Art makes up, what fortune has deny’d


“as if creating art out of tragedy weren’t an inherently good thing?"

    Foer (Gabe Hudson interview)


Een centraal thema is de onmogelijkheid om te getuigen over een trauma, dus communiceren ze via een ander medium.


Oscar heeft het bv. over "the worst day", "because of what happened", hij kan het niet uitspreken dat het over 9/11 gaat. Als hij de dag van de begrafenis van zijn vader beschrijft heeft hij het over de mopjes die hij maakte met de chauffeur. Zijn grootmoeder vertelt dezelfde scene helemaal anders. Het boek heeft een grote variatie aan vertelperspectieven bv. de ontmoeting van de grootouders. Volgens de grootvader was dit op 1 dag, heel compact verteld. Volgens de grootmoeder was dit verspreid over weken.

“My name is [3,5,4,3,2,5,8,6] and I just arrived at the airport. I need to find [6,7,3,4,6,5,3,5,7]!”


De grootvader verliest zijn spraak. Het eerste woord dat hij verliest is "Anna". Zo verliest hij haar een tweede keer. Tomas Shell is net aangekomen in de V.S. en neemt een nieuwe naam aan. Deze naam is symbolisch: p. 113: "Nothing is left of his existence except for an empty shell." "I was left with the shell of me". Zijn echte naam is Elie Bloom (een Joodse naam). p.215: Hij ontmoet Simon Goldberg, een Jood die verstopt wordt door Anna's vader en naar Westerbork gestuurd werd. Van daaruit schreef hij een brief naar Tomas. Hij slaagde erin zijn lot te ontlopen als Jood. Ofwel heeft Elie de naam uitgevonden, omdat hij zich als Duitser schuldig voelde voor wat er gebeurde met de Joden. Of het heeft geen betekenis, irrelevant om de decoderen. Ook de lezer wordt op een queeste gestuurd en raakt gefrustreerd (zoals Oscar bij de opdrachten die hij van zijn vader kreeg). bv. p. 8-9: Hij zoekt in Central Park naar clues. Hij moet de punten verbinden, er zijn verschillende lezingen mogelijk. Foer doet hetzelfde met zijn boek.

“to be traumatized is precisely to be possessed by an image or event” (Caruth, Trauma 4-5)

Onbewust wordt het trauma telkens herbeleefd. De grootvader verliest zijn zoon een tweede keer (Dresden en 9/11). Subtiele verwarring van de tijd: in een brief zegt hij aan zijn zoon in de V.S.: "I looked for my parents, Anna and you", maar hij heeft het over de zoon die hij verloor in de bombardementen.


Incestueuze driehoeksverhouding: Shell - grootmoeder - Anna (de zus van de grootmoeder)
Ze waren beide verliefd op Anna, dit was het enige beschikbare alternatief.


Tomas Senior besluit zijn vrouw te verlaten, omdat hij niet verliefd is op haar en zijn zoon niet wil belasten met zijn traumatische verleden in Dresden. Hij verschijnt opnieuw op de begrafenis van de zoon.

Symboliek vogels


De hoofdpersonages veranderen in vogels in het boek. Er zitten ook een aantal foto's van vogels: p. 3, p. 166-167, p. 78, p. 89, p. 211, p. 144. De pagina's in het midden van het boek zijn vogels. Shell heeft een vogelkooi in zijn appartement. Oscar heeft een bird seed shirt als uitvinding.


“When people are exposed to trauma, that is, a frightening event outside of ordinary human experience, they experience ‘speechless terror.’ The experience cannot be organized on a linguistic level, and this failure to arrange the memory in words and symbols leaves it to be organized on a somatosensory or iconic level”
          (In: Caruth, Trauma 172; emphasis added)

“given the ‘iconic,’ visual nature of traumatic memories, creating pictures may represent the most effective initial approach to these ‘indelible images’”
        (Judith Herman, Trauma and Recovery 177)

“To speak about what happened on September 11 requires a visual language.”
  (Foer, Hudson interview)

“I also think using images makes sense for this particular book. First because the way children see the world is that they sort of take these mental snapshots; they hoard all these images that they remember 20 or 40 years later. And also because September 11 was the most visually documented event in human history”
    (Foer, Mudge interview)

Woorden schieten tekort bij trauma's, dus maakt ook Foer gebruik van andere manieren van communicatie en representatie: vandaar de onconventionele vorm van het boek. 1/5 van het boek bestaat uit foto's. Deze zijn gedrukt op Oscar's geheugen bv. zijn dagboek "Stuff that happened to me". De foto's lijken random gekozen, maar zijn het niet. Bv. de foto's van de man die uit het raam springt. Oscar heeft deze van een Portugese website gehaald en draait de volgorde om: de vallende man gaat terug omhoog in de toren. Hij wil dat dit zijn vader is, verzint dat hij de tijd kan ongedaan maken. Maar Foer toont dat dit een wanhopige poging van een kind is: je kan de tijd niet omkeren, je kan trauma's niet afsluiten. Ook de grootmoeder probeerde te verzinnen dat de tijd achteruit ging tijdens de bombardementen (p. 306-307 t.e.m. 312-313: eindigt met zwarte pagina). Deze passages zijn ook geschreven in de past conditional mode: duidt aan dat het een denkbeeldige poging is.

Negatieve reviews:

“pleased with its bag of tricks, its crushing banalities, its sound and fury signifying zilch” (Douthat)

“Extremely Cloying and Incredibly False” (Siegel)

“a narcissistic realism, in love with its own gimmickry”   (Adams)

“a fraud and a hack” who has crossed “the line that separates the risible from the villainous” (Siegel)

“a writer of talent who exploits holocaust to mythicize the most aggressive self-pity in modern American history”   (Vivian Gornick)

Foer leeft zich in in de ander:
- Hij toont empathie voor de Duitsers tijdens de bombardementen door de geallieerden (hoewel hij zelf Joods is)
- Hij voegt een verwijzing naar het bombardement op Hiroshima toe (alhoewel de Amerikanen daarvoor verantwoordelijk waren)
Hij contextualiseert 9/11 dus in een lijn van andere trauma's. Dat is ook de reden voor de kritiek op dit boek: hij bekritiseert het ideaal van het Amerikaanse slachtoffer: de V.S. zit in de grijze zone tussen slachtoffer en aanvaller.

“everything we have words for is dead in our hearts.”
  F. Nietzsche